Mówiąc o ekonomii społecznej należy zacząć od etymologii słów. Już samo zestawienie dwóch pojęć: „ekonomia” i „społeczny” wydaje się wewnętrznie sprzeczne. Słowo ekonomia oznacza naukę o gospodarowaniu, czyli takim wykorzystaniu posiadanych czynników wytwórczych, które zapewni osiągnięcie największych korzyści w postaci zysku-dochodu. Słowo „społeczny” kojarzy się ze wspólnymi działaniami na rzecz ludzi i społeczeństwa, często dobrowolnymi. Dodając do ekonomii przymiotnik społeczna powstaje szeroko rozumiane pojęcie, które łączy jedna wspólna idea: prymat działania na rzecz ludzi nad maksymalizacją zysków. Można powiedzieć, że ekonomia społeczna to działalność, której zyskiem-dochodem są konkretne pozytywne zmiany w ludziach. Dla jednostek ekonomii społecznej najważniejsze znaczenie ma misja społeczna, jednak cel gospodarczy jest również bardzo ważny, gdyż nie można działać na rzecz ludzi bez konkretnych środków finansowych. Cel gospodarczy nie może stać się jednak celem nadrzędnym.

Ekonomia społeczna winna działać w takich obszarach, w których państwo jak i podmioty gospodarki narodowej, nie wywiązują się w sposób skuteczny. Jak wiemy zaspokojenie podstawowych potrzeb wszystkich ludzi wymaga olbrzymich nakładów finansowych, jak i działań.

W Unii Europejskiej już na początku lat 80. problem ekonomii społecznej stał się przedmiotem obrad i rezolucji Parlamentu Europejskiego (1983, 1987 i 1988), a od 1989 r. istnieje osobny Wydział w ramach Głównej Dyrekcji 23, Komisji EU odpowiedzialny za sprawy „ekonomii społecznej” (Economie Sociale).